NHÃN HIỆU NỔI TIẾNG TRONG PHÁP LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ: KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ PHẠM VI BẢO HỘ

Trong nền kinh tế hiện đại, nhãn hiệu không chỉ có chức năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ mà còn là tài sản có giá trị thương mại lớn. Đặc biệt, những nhãn hiệu được công chúng biết đến rộng rãi có giá trị và sức ảnh hưởng vượt xa nhãn hiệu thông thường, từ đó đặt ra yêu cầu về cơ chế bảo hộ đặc biệt. Vì vậy, việc nhận diện và xác định đúng nhãn hiệu nổi tiếng có ý nghĩa quan trọng trong pháp luật sở hữu trí tuệ.

1. Khái niệm nhãn hiệu nổi tiếng

Khái niệm nhãn hiệu nổi tiếng được đưa ra trong nhiều văn kiện quốc tế cũng như pháp luật của các quốc gia trên thế giới. Nhãn hiệu nổi tiếng được đề cập lần đầu tiên tại Điều 6 Công ước Paris về bảo hộ SHCN, được thông qua ngày 20/03/1883 và sửa đổi vào các năm 1900, 1911, 1925, 1934, 1958, 1967 và năm 1979 (sau đây gọi là “Công ước Paris”). Tuy nhiên, Công ước Paris không đưa ra bất kỳ định nghĩa chính thức, rõ ràng nào về nhãn hiệu nổi tiếng mà chỉ quy định hình thức bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng trong phạm vi mỗi thành viên hoặc cơ quan có thẩm quyền trong một quốc gia phải từ chối một đơn đăng ký hoặc nhãn hiệu tương tự được coi là nổi tiếng ở quốc gia đó.

Hiệp định TRIPS quy định các nội dung về nhãn hiệu nổi tiếng dựa trên nền tảng là các quy định của Công ước Paris. Hai yếu tố quyết định danh tiếng của một thương hiệu dựa trên khoản 2 Điều 16 Hiệp định TRIPS là sự hiểu biết về thương hiệu và hoạt động quảng bá. Hiệp định TRIPS đã góp phần tạo điều kiện cho sự thống nhất trong việc bảo vệ nhãn hiệu nổi tiếng trên toàn cầu, đồng thời cung cấp khung pháp lý cho các quốc gia thành viên để áp dụng và xác định nhãn hiệu nổi tiếng theo cách phù hợp với tình hình cụ thể của họ.

Điểm hạn chế của Hiệp định TRIPS là không cung cấp bất kỳ định nghĩa chính thức nào đối với nhãn hiệu nổi tiếng, tương tự như Công ước Paris. Điều này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu khi tiếp cận khái niệm nhãn hiệu nổi tiếng.

Các quy định quốc tế khác điều chỉnh các tiêu chí để công nhận một thương hiệu là Khuyến nghị chung của WIPO năm 1999 liên quan đến điều khoản bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng. Các tiêu chí này bao gồm:

(i) Mức độ hiểu biết hoặc nhận biết thương hiệu trong lĩnh vực phù hợp với cộng đồng;

(ii) Sự tồn tại, mức độ và khu vực địa lý sử dụng thương hiệu;

(iii) Sự tồn tại, mức độ và khu vực địa lý quảng bá thương hiệu;

(iv) Sự tồn tại và khu vực địa lý của bất kỳ đăng ký hoặc đơn đăng ký nhãn hiệu nào;

(v) Giá trị thương hiệu.

Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có khái niệm thống nhất trên toàn thế giới mà hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện và tiêu chuẩn của mỗi quốc gia.

Theo pháp luật SHTT Việt Nam, căn cứ khoản 20 Điều 4 Luật SHTT quy định: "Nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được bộ phận công chúng có liên quan biết đến rộng rãi trên lãnh thổ Việt Nam."

Từ định nghĩa trên, có thể đưa ra một số đặc điểm của nhãn hiệu nổi tiếng như sau:

2. Đặc điểm của nhãn hiệu nổi tiếng

Thứ nhất, nhãn hiệu nổi tiếng phải được người tiêu dùng biết tới rộng rãi trong lĩnh vực liên quan

Nhãn hiệu muốn được công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng phải thỏa mãn yêu cầu được người tiêu dùng biết tới rộng rãi trong lĩnh vực liên quan. Điều này có nghĩa là nhãn hiệu nổi tiếng phải sở hữu tính chất được biết tới rộng rãi trong cộng đồng người tiêu dùng.

Thuật ngữ “rộng rãi” thường xuyên được sử dụng khi đề cập đến nhãn hiệu nổi tiếng, tuy nhiên, pháp luật không đưa ra một ngưỡng định lượng cụ thể nào nhằm xác định chính xác mức độ này; thay vào đó, có thể hiểu theo hướng nhãn hiệu được biết đến bởi “đa số người tiêu dùng có liên quan”.

Theo cách tiếp cận này, trong một nhóm người tiêu dùng liên quan nhất định, nếu một nhãn hiệu được trên 50% số người trong nhóm đó nhận biết thì có thể coi là đã đạt mức độ “biết đến rộng rãi”, và ngược lại. Ngưỡng 50% ở đây phản ánh yếu tố đa số, thể hiện sự phổ biến và mức độ lan tỏa của nhãn hiệu trong một phạm vi thị trường xác định. Đồng thời, con số này cũng phần nào phản ánh khả năng chiếm lĩnh thị phần của hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu đó so với các sản phẩm, dịch vụ cùng loại trên thị trường.

Bên cạnh tiêu chí định lượng tương đối nêu trên, mức độ “được biết đến rộng rãi” còn được thể hiện qua khả năng gợi nhớ tức thì của người tiêu dùng. Cụ thể, khi nhắc đến một loại hàng hóa hoặc dịch vụ trong lĩnh vực liên quan, người tiêu dùng có thể ngay lập tức liên tưởng đến nhãn hiệu của một nhà sản xuất nhất định. Chẳng hạn, khi đề cập đến Apple Inc., người tiêu dùng thường liên tưởng ngay đến sản phẩm điện thoại iPhone, qua đó cho thấy mức độ nhận biết sâu rộng và khả năng định vị mạnh mẽ của nhãn hiệu này trên thị trường.

Xuất phát từ thuật ngữ “nổi tiếng” (well-known), chúng ta có thể thấy rõ ràng rằng yếu tố quan trọng nhất để chứng minh sự cần thiết phải có một cơ chế bảo hộ đặc biệt hơn đối với các nhãn hiệu nổi tiếng chính là sự “nổi tiếng” của các nhãn hiệu đó. Đây đồng thời cũng là một tiêu chí quan trọng đầu tiên mà tòa án hay các cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét khi đánh giá một nhãn hiệu nào đó có phải là nhãn hiệu nổi tiếng hay không.

Thứ hai, nhãn hiệu nổi tiếng có giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với nhãn hiệu thông thường

Khác với các nhãn hiệu phổ thông, nhãn hiệu nổi tiếng thường nhận được mức độ tín nhiệm cao từ phía người tiêu dùng trong lĩnh vực liên quan. Chính vì vậy, các sản phẩm, dịch vụ gắn với nhãn hiệu nổi tiếng thường trở thành lựa chọn ưu tiên hàng đầu, ngay cả khi mức giá cao hơn so với các hàng hóa, dịch vụ cùng loại trên thị trường; qua đó góp phần làm gia tăng đáng kể doanh thu và lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở giá trị thương mại trực tiếp, giá trị kinh tế của nhãn hiệu nổi tiếng còn được thể hiện rõ nét thông qua hoạt động chuyển giao quyền sử dụng nhãn hiệu cũng như giá trị chuyển nhượng nhãn hiệu trên thực tế.

Ví dụ như, thương vụ dự kiến Netflix đàm phán mua lại thương hiệu Warner Bros với giá trị lên tới khoảng 82,7 tỷ USD cho thấy giá trị kinh tế khổng lồ của các tài sản trí tuệ, đặc biệt là nhãn hiệu và các nội dung gắn liền với nhãn hiệu.

Trong nhiều trường hợp, giá trị của nhãn hiệu có thể chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp. Trên thực tiễn, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể khai thác nhãn hiệu nổi tiếng của mình như một loại tài sản vô hình có giá trị cao, sử dụng như một nguồn vốn để tham gia vào các hoạt động đầu tư, kinh doanh, qua đó mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Thứ ba, phạm vi lãnh thổ của nhãn hiệu nổi tiếng có thể rộng hơn nhiều so với nhãn hiệu thông thường

Cụ thể, đối với nhãn hiệu thông thường, phạm vi bảo hộ mang tính lãnh thổ chặt chẽ, theo đó, quyền đối với nhãn hiệu chỉ được xác lập và bảo vệ trong phạm vi quốc gia hoặc khu vực nơi nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ.

Tuy nhiên, đối với nhãn hiệu nổi tiếng, cơ chế bảo hộ lại có tính linh hoạt và mở rộng hơn đáng kể: nhãn hiệu có thể được thừa nhận và bảo hộ ngay cả tại những quốc gia nơi nhãn hiệu chưa từng được đăng ký hoặc sử dụng, với điều kiện tiên quyết là nhãn hiệu đó đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận là nhãn hiệu nổi tiếng.

Thứ tư, nhãn hiệu nổi tiếng được coi là đối tượng SHCN dễ bị xâm phạm

Xuất phát từ giá trị kinh tế to lớn mà nhãn hiệu nổi tiếng mang lại, bản thân nó có khả năng tạo dựng lợi thế thương mại vượt trội thông qua việc thu hút một lượng lớn người tiêu dùng.

Chính vì vậy, trên thực tế, không ít chủ thể trên thị trường đã cố tình sử dụng các dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng nhằm trục lợi từ uy tín và khả năng nhận diện sẵn có của nhãn hiệu này.

Hành vi này dễ dàng khiến người tiêu dùng nhầm lẫn rằng hàng hóa, dịch vụ liên quan có nguồn gốc từ chủ sở hữu nhãn hiệu nổi tiếng; qua đó, các chủ thể thực hiện hành vi xâm phạm có thể nhanh chóng thu được lợi nhuận đáng kể mà không cần đầu tư chi phí cho hoạt động quảng cáo, tiếp thị trên thị trường tiêu dùng.

Thứ năm, căn cứ xác lập quyền của nhãn hiệu nổi tiếng dựa trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký

Điều này thể hiện sự khác biệt căn bản so với nhãn hiệu thông thường - vốn chỉ được bảo hộ khi đã hoàn tất thủ tục đăng ký theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, nhãn hiệu nổi tiếng được pháp luật thừa nhận và bảo hộ dựa trên mức độ nhận biết rộng rãi của người tiêu dùng, cùng với phạm vi sử dụng và uy tín cao mà nhãn hiệu đó đã gây dựng được trên một lãnh thổ nhất định.

Thứ sáu, thời hạn bảo hộ đối với nhãn hiệu nổi tiếng là không xác định

Do không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký, nên nhãn hiệu nổi tiếng không gắn với một văn bằng bảo hộ có ghi nhận thời hạn cụ thể như đối với nhãn hiệu thông thường.

Thay vào đó, việc bảo hộ được duy trì song hành với danh tiếng thực tế của nhãn hiệu trên thị trường. Nói cách khác, chừng nào nhãn hiệu vẫn đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để được coi là nhãn hiệu nổi tiếng theo quy định tại Điều 75 Luật SHTT thì chừng đó nhãn hiệu vẫn tiếp tục được pháp luật bảo hộ.

Thứ bảy, phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu nổi tiếng rộng hơn so với nhãn hiệu thông thường

Trong khi nhãn hiệu thông thường chỉ được bảo hộ đối với các hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự có khả năng gây nhầm lẫn, thì nhãn hiệu nổi tiếng lại được hưởng mức độ bảo hộ cao hơn.

Cụ thể, phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu nổi tiếng còn bao trùm cả những hàng hóa, dịch vụ không trùng, không tương tự, thậm chí không liên quan đến hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu nổi tiếng, miễn là việc sử dụng dấu hiệu đó có thể gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc của hàng hóa, dịch vụ hoặc nhằm khai thác, lợi dụng uy tín vốn có của nhãn hiệu nổi tiếng.

KẾT LUẬN

Nhìn chung, nhãn hiệu nổi tiếng có những đặc điểm và giá trị pháp lý, kinh tế đặc thù so với nhãn hiệu thông thường. Việc xác định đúng một nhãn hiệu có phải là nhãn hiệu nổi tiếng hay không là cơ sở quan trọng để áp dụng cơ chế bảo hộ rộng hơn, đồng thời bảo vệ uy tín của chủ sở hữu và ngăn chặn hành vi lợi dụng danh tiếng của nhãn hiệu.

CÔNG TY LUẬT TNHH MAJOR CONSULTANTS 

Hotline: 0911.688.554

Email: congtyluatmajor@gmail.com

Địa chỉ: Phòng 2703A, Tòa Rox Tower, 136 Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Website: https://majorconsultants.vn