VIỆT NAM SIẾT CHẶT ÁP DỤNG LUẬT SHTT VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM SỐ TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG VÀ “TRIỆT PHÁ WEB LẬU”: NGUYÊN NHÂN VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LIÊN QUAN

Từ khóa: Luật sở hữu trí tuệ, quyền tác giả, xử lý web lậu, nội dung số, web lậu vi phạm bản quyền, xử phạt vi phạm bản quyền online.

Sự phát triển của nền tảng số, livestream và mạng xã hội khiến tình trạng sao chép, phát tán nội dung trái phép gia tăng nhanh chóng. Trước thực trạng này, ngày 05/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 38/CĐ-TTg yêu cầu tăng cường xử lý vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là các website phim lậu và nền tảng vi phạm bản quyền số. Việc “triệt phá web lậu” nhằm bảo vệ quyền tác giả, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và xây dựng môi trường kinh doanh số lành mạnh.

1. Nội dung số là gì? Quyền tác giả đối với nội dung số được hiểu như thế nào?

1.1. Khái niệm nội dung số

Nội dung số là các sản phẩm được tạo lập, lưu trữ, xử lý và truyền tải dưới dạng dữ liệu điện tử thông qua các phương tiện công nghệ thông tin và Internet. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế số, nội dung số ngày càng xuất hiện đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau như phim ảnh, âm nhạc, podcast, video trên các nền tảng mạng xã hội, sách điện tử, bài viết trực tuyến, trò chơi điện tử,…

Khác với các sản phẩm vật chất truyền thống, nội dung số có thể được sao chép và phân phối gần như tức thời đến số lượng lớn người dùng trên phạm vi toàn cầu. Chính đặc điểm này giúp nội dung số trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế cao, đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ bị sao chép và khai thác trái phép trên môi trường mạng.

1.2. Quyền tác giả đối với nội dung số

Theo quy định của khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung 2009, 2019, 2022 và 2025: “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký”. Vì vậy, các tác phẩm tồn tại dưới dạng kỹ thuật số vẫn được bảo hộ tương tự như các tác phẩm truyền thống nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ theo quy định của pháp luật.

Đối với nội dung số, chủ sở hữu quyền tác giả được bảo đảm các quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm. Trong đó, các quyền tài sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trên môi trường mạng, bao gồm quyền sao chép tác phẩm, quyền phân phối bản sao tác phẩm và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng thông qua Internet hoặc các phương tiện kỹ thuật số khác. Đây là cơ sở pháp lý để chủ sở hữu kiểm soát việc khai thác, sử dụng và thương mại hóa nội dung số.

1.3. Đặc điểm của hành vi vi phạm quyền tác giả trên môi trường số

Vi phạm bản quyền trên môi trường số có tính chất khác biệt so với môi trường truyền thống do khả năng sao chép và lan truyền nội dung diễn ra rất nhanh, gần như ngay lập tức sau khi được đăng tải. Chỉ với thao tác đơn giản, nội dung có thể bị nhân bản và phân phối đến số lượng lớn người dùng trong thời gian ngắn.

Việc xác định chủ thể vi phạm cũng gặp nhiều khó khăn do đối tượng vi phạm thường sử dụng công cụ ẩn danh hoặc hệ thống trung gian để che giấu danh tính, khiến quá trình truy vết và xử lý trở nên phức tạp hơn.

Bên cạnh đó, nhiều website vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài, gây khó khăn trong phối hợp quốc tế và thực thi biện pháp xử lý như chặn truy cập hoặc gỡ bỏ nội dung. Đồng thời, các hành vi này thường gắn với hoạt động khai thác thương mại trái phép, đặc biệt là doanh thu từ quảng cáo, làm gia tăng động cơ và mức độ vi phạm.

2. Vì sao Việt Nam tăng cường “triệt phá web lậu” và siết chặt bản quyền số?

2.1. Tình trạng vi phạm bản quyền số diễn ra phổ biến

Trong những năm gần đây, hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường số diễn ra ngày càng phổ biến với nhiều hình thức như đăng tải phim, chương trình truyền hình và sự kiện thể thao trái phép, sao chép ebook, sử dụng phần mềm crack hoặc khai thác nhạc có bản quyền mà không được phép. Các hành vi này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho chủ sở hữu quyền mà còn làm suy giảm doanh thu hợp pháp, ảnh hưởng đến khả năng tái đầu tư và sự phát triển của ngành công nghiệp sáng tạo.

2.2. Áp lực từ hội nhập quốc tế và cam kết thương mại

Việt Nam là thành viên của nhiều điều ước quốc tế và hiệp định thương mại như Công ước Berne, CPTPP, EVFTA và WIPO Copyright Treaty, qua đó đặt ra yêu cầu cao về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trên môi trường số. Bên cạnh đó, các đánh giá quốc tế như Báo cáo Special 301 năm 2026 của USTR việc Việt Nam bị xếp vào nhóm cảnh báo cao về sở hữu trí tuệ cho thấy áp lực trong việc xử lý vi phạm bản quyền, nhất là các website phim và thể thao lậu, không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ thương mại và môi trường đầu tư.

2.3. Thị trường nội dung số phát triển mạnh

Sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ xem phim trực tuyến, nền tảng OTT, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và các ứng dụng cung cấp nội dung số đã tạo ra một thị trường có giá trị kinh tế rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư nguồn lực đáng kể vào việc sản xuất và phân phối nội dung chất lượng cao nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dùng.

Trong bối cảnh đó, nội dung số không chỉ là sản phẩm sáng tạo mà còn là tài sản thương mại quan trọng. Nếu không có cơ chế bảo vệ hiệu quả đối với quyền tác giả và quyền liên quan, các chủ thể sáng tạo sẽ gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn đầu tư, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế số.

2.4. Ngăn chặn thất thu thuế và hoạt động kinh doanh trái phép

Thực tế cho thấy nhiều website vi phạm bản quyền hoạt động dưới hình thức kinh doanh trực tuyến và thu lợi nhuận đáng kể từ quảng cáo hoặc các nguồn thu khác. Tuy nhiên, không ít trường hợp các website này không đăng ký hoạt động hợp pháp, không thực hiện nghĩa vụ thuế và không tuân thủ các quy định quản lý nhà nước có liên quan.

Việc tăng cường xử lý các website lậu vì vậy không chỉ nhằm bảo vệ quyền tác giả mà còn góp phần chống thất thu ngân sách nhà nước, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và hạn chế các hoạt động kinh doanh bất hợp pháp trên không gian mạng.

3. Các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến quyền tác giả đối với nội dung số

3.1. Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2025)

Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh các vấn đề liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan đối với nội dung số trên môi trường mạng. Theo quy định của khoản 1 Điều 14 Luật SHTT quy định các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả bao gồm:

“1. Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:

a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;

b) Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;

c) Tác phẩm báo chí;

d) Tác phẩm âm nhạc;

đ) Tác phẩm sân khấu;

e) Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi chung là tác phẩm điện ảnh);

g) Tác phẩm mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng;

h) Tác phẩm nhiếp ảnh;

i) Tác phẩm kiến trúc;

k) Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;

l) Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;

m) Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.”

Vậy nên các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện dưới dạng kỹ thuật số đáp ứng các yêu cầu về điều kiện bảo hộ vẫn thuộc đối tượng được bảo hộ quyền tác giả tương tự như các tác phẩm tồn tại dưới hình thức truyền thống.

Theo Điều 19 và Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả được bảo hộ đồng thời cả quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm, bao gồm các nội dung số như phim, chương trình truyền hình, video trực tuyến, ebook, âm nhạc, phần mềm máy tính và các sản phẩm số khác.

Đối với quyền nhân thân, pháp luật ghi nhận quyền được đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm, quyền công bố hoặc cho phép công bố tác phẩm và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Do đó, việc đăng tải, chỉnh sửa, cắt ghép hoặc khai thác tác phẩm trên Internet theo hướng làm sai lệch nội dung, gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín của tác giả có thể bị xem là hành vi xâm phạm.

Đối với quyền tài sản, chủ sở hữu quyền tác giả có độc quyền khai thác hoặc cho phép người khác khai thác tác phẩm. Trong môi trường số, các quyền quan trọng thường xuyên bị xâm phạm gồm quyền sao chép tác phẩm và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng thông qua mạng thông tin điện tử, là cơ sở pháp lý trực tiếp để xử lý các website phim lậu, nền tảng phát sóng thể thao trái phép hoặc các trang chia sẻ nội dung không được cấp phép.

Trên thực tế, khi một website tự ý sao chép và đăng tải phim, chương trình truyền hình hoặc nội dung số khác để cung cấp cho người dùng truy cập, hành vi này có thể đồng thời xâm phạm cả quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Nếu hành vi đó còn gắn với hoạt động thu lợi từ quảng cáo hoặc mô hình kinh doanh, mức độ vi phạm sẽ nghiêm trọng hơn và có thể bị xử lý bằng các chế tài dân sự, hành chính hoặc hình sự theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định việc khai thác, sử dụng quyền tài sản đối với tác phẩm phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và phải trả tiền bản quyền, trừ các trường hợp ngoại lệ được luật định. Vì vậy, việc sử dụng tác phẩm trên môi trường mạng mà không có sự đồng ý hợp pháp về nguyên tắc được coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Bên cạnh đó, pháp luật về sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận các quyền quan trọng trong môi trường số như quyền sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng thông qua internet. Đồng thời, các quy định về biện pháp công nghệ bảo vệ quyền tác giả và trách nhiệm của tổ chức trung gian được thiết lập nhằm ngăn chặn hành vi vô hiệu hóa biện pháp bảo vệ, hỗ trợ truy cập trái phép hoặc cung cấp dịch vụ phục vụ vi phạm bản quyền trên không gian mạng.

3.2. Các hành vi xâm phạm quyền tác giả đặc trưng trong môi trường kỹ thuật số

- Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối, trưng bày hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng truyền thông và các phương tiện kỹ thuật số mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả;

- Cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình;

- Cố ý xóa, thay đổi thông tin quản lý quyển dưới hình thức điện tử

- Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu, bán hoặc cho thuê thiết bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả

Ngoài ra, khoản 5 Điều 5 Thông tư liên tịch số 07/2012/TTL-BTTTT- BVHTTDL của Bộ thông tin truyền thông- và Bộ văn hóa thể thao và du lịch quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp trung gian trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường mạng Internet và mạng viễn thông (dưới đây gọi là TTLT07/2012), quy định rõ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian”cũng phải chịu trách nhiệm khi thực hiện các hành vi sau: “Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian chịu trách nhiệm trực tiếp bồi thường thiệt hại của vi phạm quyền tác giả theo quy định pháp luật là những trường hợp sau:

a)là nguồn khởi đầu đăng tải, truyền đưa hoặc cung cấp nội dung thông tin số qua mạng viễn thông và Internet mà không được phép của chủ thể quyền;

b) Sina chữa, cắt xén, sao chép nội dung thông tin số dưới bất kỳ hình thức nào mà không được phép của chủ thể quyền;

c) Cố tình huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu hoả các biện pháp kỹ thuật do chủ thể quyền thực hiện để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan;

d) Hoạt động như nguồn phân phối thủ cấp các nội dung thông tin số do vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan mà cả".

Như vậy, so với môi trường truyền thống, các hành vi xâm phạm quyền tác giả trong môi trường kỹ thuật số thường gắn liền với việc sử dụng các biện pháp công nghệ cao. Các hành vi này không chỉ bắt nguồn từ những cá nhân hay tập thể cố ý hay vô ý vi phạm mà còn từ những doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian cũng chịu trách nhiệm trực tiếp do vi phạm quyền tác giả trong môi trường kỹ thuật số.

3.3. Nghị định 17/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật SHTT và Nghị định 134/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 17/2023/NĐ-CP

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc Chính phủ ban hành Nghị định 134/2026/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung Nghị định 17/2023/NĐ-CP để đáp ứng các yêu cầu mới phát sinh trong thực tiễn bảo hộ quyền tác giả trên môi trường số.

Nghị định mới mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), bao gồm việc xác định quyền tác giả, quyền liên quan trong trường hợp có sử dụng hệ thống AI cũng như việc sử dụng dữ liệu và tác phẩm được bảo hộ để phục vụ hoạt động của các hệ thống AI. Đây được xem là bước cập nhật quan trọng trong bối cảnh nội dung số và công nghệ AI phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây.

Ngoài ra, nghị định tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi quyền tác giả trên môi trường mạng, làm rõ hơn trách nhiệm của các tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ internet, cơ chế xử lý nội dung vi phạm và việc phối hợp giữa các chủ thể quyền với các nền tảng số trong hoạt động bảo vệ bản quyền trực tuyến.

3.4. Quy định về xử phạt vi phạm hành chính

Đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân và tổ chức vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

Tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp như phạt tiền, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hoặc buộc nộp lại khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm. Đây là những công cụ quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép các tác phẩm trên môi trường số.

3.5. Trách nhiệm hình sự đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả

Trong trường hợp hành vi xâm phạm quyền tác giả được thực hiện với quy mô lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đáng chú ý, không chỉ cá nhân mà cả pháp nhân thương mại cũng có thể trở thành chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Điều này cho thấy xu hướng tăng cường tính răn đe và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam.

4. Hoạt động xử lý web lậu tại Việt Nam thời gian gần đây

4.1. Chặn truy cập và xử lý website vi phạm

Trong thời gian gần đây, cơ quan chức năng Việt Nam đã tăng cường các biện pháp ngăn chặn website vi phạm bản quyền, đặc biệt là các trang phát sóng phim và sự kiện thể thao trái phép. Việc xử lý được thực hiện thông qua cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp viễn thông và chủ thể quyền nhằm kiểm soát và hạn chế hành vi xâm phạm trên không gian mạng.

Các biện pháp chặn truy cập đã góp phần giảm khả năng người dùng tiếp cận nội dung vi phạm, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ trong xã hội số.

Tháng 3/2026, cơ quan chức năng đã triệt phá hệ thống Xôi Lạc TV – một website phát sóng lậu các giải thể thao có lượng truy cập lớn tại Việt Nam. Hệ thống này bị cáo buộc tiếp sóng trái phép nội dung có bản quyền và thu lợi từ quảng cáo trực tuyến. Vụ việc cho thấy vi phạm bản quyền số không chỉ gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền mà còn có thể gắn với hoạt động kinh doanh trái phép quy mô lớn, đồng thời thể hiện quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường mạng.

Từ thực tiễn này có thể thấy xu hướng xử lý ngày càng nghiêm khắc đối với các hành vi khai thác và phát tán nội dung số trái phép, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam tăng cường thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ và các cam kết quốc tế về bảo hộ quyền tác giả.

4.2. Tăng cường phối hợp với các nền tảng số

Song song với các biện pháp quản lý trong nước, Việt Nam cũng tăng cường hợp tác với các nền tảng số lớn nhằm xử lý nhanh chóng các nội dung vi phạm bản quyền. Hiện nay, nhiều nền tảng đã triển khai cơ chế tiếp nhận thông báo và gỡ bỏ nội dung vi phạm theo yêu cầu của chủ sở hữu quyền. Bên cạnh đó, các công nghệ nhận diện bản quyền tự động ngày càng được áp dụng rộng rãi, giúp phát hiện và xử lý các hành vi sao chép trái phép hiệu quả hơn so với trước đây.

5. Người dùng và doanh nghiệp cần lưu ý gì để tránh vi phạm?

Đối với cá nhân, việc sử dụng nội dung trên Internet cần được thực hiện một cách thận trọng và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của người khác. Người dùng nên kiểm tra nguồn gốc và tình trạng bản quyền của hình ảnh, âm nhạc, video hoặc các tài liệu số trước khi sử dụng. Việc đăng tải lại nội dung lên mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến mà chưa được phép của chủ sở hữu quyền có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật.

Đối với doanh nghiệp và các nhà sáng tạo nội dung, việc chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ ngày càng trở nên cần thiết. Các chủ thể quyền nên thực hiện đăng ký quyền tác giả đối với các tác phẩm quan trọng, xây dựng cơ chế cấp phép rõ ràng khi khai thác nội dung và áp dụng các biện pháp công nghệ để bảo vệ tác phẩm trên môi trường số. Đồng thời, cần thường xuyên theo dõi tình trạng sử dụng tác phẩm trên Internet để kịp thời phát hiện và yêu cầu xử lý các hành vi xâm phạm.

Kết luận

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc tăng cường bảo vệ quyền tác giả và xử lý các website vi phạm bản quyền là yêu cầu tất yếu nhằm bảo vệ quyền lợi của các chủ thể sáng tạo, thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam. Cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả thực thi và ý thức tuân thủ của người dùng sẽ là những yếu tố quan trọng góp phần xây dựng một hệ sinh thái nội dung số minh bạch, bền vững và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

 

CÔNG TY LUẬT TNHH MAJOR CONSULTANTS 

Hotline: 0911.688.554

Email: congtyluatmajor@gmail.com

Địa chỉ: Phòng 2703A, Tòa Rox Tower, 136 Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Website: https://majorconsultants.vn