NFT VÀ TÀI SẢN SỐ: PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐÃ THỰC SỰ SẴN SÀNG?

NFT từng tạo nên cơn sốt toàn cầu với những giao dịch trị giá hàng triệu USD, nhưng cũng kéo theo hàng loạt rủi ro như lừa đảo, hack ví điện tử và tranh chấp quyền sở hữu. Đáng chú ý, pháp luật Việt Nam hiện đã bước đầu ghi nhận “tài sản số” trong Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025, mở ra cơ sở pháp lý cho NFT và blockchain. Tuy nhiên, nhiều vấn đề về quyền sở hữu, giải quyết tranh chấp và bảo vệ nhà đầu tư vẫn còn nằm trong “vùng xám” pháp lý.

1. NFT là gì và vì sao nhiều người đổ tiền vào?

1.1. Khái niệm NFT

         NFT là viết tắt của “Non-Fungible Token”, tức "mã thông báo/định danh không thể thay thế”, hoạt động dựa trên công nghệ chuỗi khối Blockchain, được xem như chứng chỉ xác thực quyền sở hữu đối với tài sản kỹ thuật số. Tác phẩm NFT tồn tại trong thực tế dưới nhiều dạng tệp kỹ thuật số như tác phẩm nghệ thuật, âm nhạc hay video…Nhờ đặc tính của blockchain, tác phẩm NFT có giá trị vì nó có tính độc nhất, không thể bị thay thế, làm giả và an toàn tuyệt đối.

         Blockchain (sổ cái kỹ thuật số) là công nghệ lưu trữ và truyền tải thông tin bằng các khối được liên kết với nhau và mở rộng theo thời gian. Mỗi khối chứa đựng các thông tin về thời gian khởi tạo và được liên kết với các khối trước đó. Đây là một nền tảng phi tập trung được vận hành bởi các nút (nodes), giúp việc lưu trữ, giao dịch của người dùng trên blockchain diễn ra một cách độc lập, không đòi hỏi cần có bên trung gian (như ngân hàng hay tổ chức tài chính khác). Bất kỳ thay đổi nào cũng cần tới sự đồng thuận của các nút trong hệ thống. Ngay cả khi một phần của hệ thống blockchain sụp đổ, những máy tính và nút khác sẽ tiếp tục hoạt động để bảo vệ thông tin. Nhờ hệ thống dữ liệu phân tán và cơ chế đồng thuận phi tập trung giúp tăng tính bảo mật dữ liệu, thông tin về các chuỗi blockchain được phân tán và an toàn tuyệt đối.

Khi một tác phẩm NFT được tạo ra, bất kỳ một mút hay người dùng mang blockchain đều có thể tiếp cận thông tin dễ dàng ai cũng có thể theo dõi được thông tin của tác phẩm, đường đi của các giao dịch liên quan và thông kê toàn bộ lịch sử giao dịch thông qua việc lưu trữ thông tin minh bạch như bằng chứng về quyên sở hữu, thời gian khởi tạo, nguồn gốc, khi nào nó được mua, bản và nó được bán cho ai...Những hồ sơ này không thể bị giả mạo; hồ sơ thông tin được duy trì bởi hàng nghìn máy tính và nút trên khắp thế giới trên số cái công khai.

          Tóm lại, tác phẩm kỹ thuật số có gắn NFT, hay gọi tắt là tác phẩm NFT (non-fungible token - mã thông báo không thể thay thế) đề cập đến các sáng tạo trực quan kỹ thuật số hoặc số hóa được thể hiện và bán dưới dạng NFT trên nền blockchain. Các nghệ sĩ tạo các tệp kỹ thuật số, thường ở dạng hình ảnh hoặc hoạt ảnh, và mã hóa chúng bằng cách đính kèm các NFT (chứa thông tin nhận dạng và xác minh tài sản có tính độc nhất, không thể bị thay thế, lầm giả và được lưu giữ trên hệ thống chuỗi khối Blockchain) vào các tài sản kỹ thuật số này. Quá trình này xác minh tính xác thực, quyền sở hữu và tính khan hiếm của tác phẩm ký thuật số thông qua công nghệ blockchain.

         Nhiều nền tảng như OpenSea hay các dự án như Axie Infinity từng tạo ra làn sóng đầu tư cực lớn trên toàn cầu. Bộ sưu tập Bored Ape Yacht Club thậm chí từng được xem là biểu tượng của “thời đại NFT” khi nhiều hình ảnh JPEG được bán với giá hàng trăm nghìn USD.

Tuy nhiên, phía sau những giao dịch hào nhoáng ấy là một thực tế đáng chú ý: giá trị của NFT tăng rất nhanh, nhưng hành lang pháp lý lại phát triển chậm hơn rất nhiều.

1.2. Vì sao NFT “bùng nổ”?

Sự bùng nổ của NFT đến từ nhiều yếu tố:

          - Tâm lý đầu cơ lợi nhuận cao, thị trường NFT không chỉ đơn thuần là sưu tầm nghệ thuật số mà còn là một sân chơi đầu cơ mạnh mẽ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng giá NFT bị chi phối rất lớn bởi các yếu tố tâm lý như sự may mắn, lạc quan và khan hiếm hơn là giá trị nội tại . Hành vi "FOMO" (Fear of Missing Out): nhiều người tham gia với tâm lý "mua vì giá sẽ lên", hy vọng bán lại cho người sau với giá cao hơn. Ngoài ra còn tới từ tác động của người nổi tiếng, việc các ngôi sao như Justin Bieber, Paris Hilton, Snoop Dogg liên tục khoe Bored Ape Yacht Club (BAYC) trên truyền thông đã kích thích tâm lý đám đông, khiến nhiều người tin rằng đây là "kênh đầu tư thời thượng".

          - Khả năng giao dịch toàn cầu không qua trung gian: Công nghệ blockchain cho phép NFT được mua bán xuyên biên giới một cách dễ dàng, chỉ với một chiếc ví điện tử. Các sàn giao dịch như OpenSea đã trở thành chợ toàn cầu, hoạt động liên tục, nơi bất kỳ ai cũng có thể tạo NFT và bán tài sản số của mình.

- Tính khan hiếm được blockchain xác nhận: Blockchain đảm bảo tính xác thực và khan hiếm của từng token, điều mà một bức ảnh trên Internet không thể làm được.

2. Quy định của pháp luật Việt Nam về NFT

          Tính “mới” khiến NFT nổi lên như một hiện tượng thu hút sự chú ý của đông đảo mọi người, nhưng đây cũng là thách thức cho hệ thống pháp luật Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam chưa có một khung pháp lý hoàn chỉnh điều chỉnh hoạt động của NFT, điều này dẫn đến những nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn cho các hoạt động giao dịch xoay quanh loại “tài sản số” này. Cụ thể:

         Vai trò của Nhà nước trong quản lý NFT. Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã sớm định hướng phát triển công nghệ số giai đoạn 2021–2030, ưu tiên các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, blockchain, 5G, Internet vạn vật (Internet of things) và an ninh mạng nhằm nâng cao hiệu quả nền kinh tế. Đồng thời, nhiều chiến lược như Chính phủ điện tử, AI quốc gia và Chuyển đổi số quốc gia cùng các văn bản pháp luật về công nghệ thông tin đã được ban hành. Tuy nhiên, đến nay Việt Nam vẫn chưa có quy định pháp lý cụ thể đối với tài sản mã hóa nói chung và NFT nói riêng.

           Thứ nhất, vấn đề công nhận NFT là một tài sản hợp pháp.

          Trước đây, NFT cũng như các loại tài sản ảo, tiền ảo chưa được pháp luật Việt Nam xác định rõ địa vị pháp lý nên việc áp dụng các quy định của Pháp luật còn nhiều tranh cãi. Tuy nhiên, theo quy định mới tại Điều 46 và Điều 47 về tài sản số, Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 đã bước đầu ghi nhận “tài sản số” là một loại tài sản được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. Đồng thời, tài sản số bao gồm tài sản ảo trên môi trường điện tử, tài sản mã hóa và các loại tài sản số khác:

“Điều 46. Tài sản số

Tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.

Điều 47. Phân loại tài sản số

1. Tài sản số được phân loại theo một hoặc một số tiêu chí sau:

a) Mục đích sử dụng;

b) Công nghệ;

c) Tiêu chí khác.

2. Tài sản số bao gồm:

a) Tài sản ảo trên môi trường điện tử là một loại tài sản số có thể được dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Tài sản ảo không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự; tài chính;

b) Tài sản mã hóa là một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao. Tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự; tài chính;

c) Tài sản số khác.”

           Đối chiếu với quy định này, NFT có thể được xem là một dạng tài sản số, thậm chí có dấu hiệu phù hợp với nhóm “tài sản mã hóa” do được tạo lập và xác thực thông qua công nghệ blockchain và mã hóa dữ liệu. Điều này cho thấy pháp luật Việt Nam đã có bước tiến quan trọng trong việc thừa nhận sự tồn tại của các loại tài sản số, thay vì hoàn toàn phủ nhận như trước đây.

Tuy nhiên, việc công nhận NFT là tài sản số không đồng nghĩa với việc toàn bộ cơ chế pháp lý liên quan đã hoàn thiện. Hiện nay, pháp luật vẫn chưa có quy định cụ thể về quyền sở hữu, cơ chế chuyển nhượng, thừa kế, định giá hay xử lý tranh chấp đối với NFT. Vì vậy, nhiều vấn đề thực tiễn vẫn còn bỏ ngỏ, chẳng hạn như: khi NFT bị đánh cắp thông qua việc xâm nhập ví điện tử thì chủ sở hữu có quyền đòi lại hay không; khi một bên không thực hiện nghĩa vụ chuyển giao NFT trong giao dịch thì áp dụng trách nhiệm dân sự như thế nào; hoặc việc xác định giá trị thiệt hại của NFT sẽ dựa trên cơ sở nào.

           Do đó, mặc dù quy định mới đã tạo nền tảng pháp lý ban đầu cho việc thừa nhận NFT và các tài sản số khác, hệ thống pháp luật Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện thông qua việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan trong Bộ luật Dân sự, pháp luật về thương mại, sở hữu trí tuệ, thuế và giải quyết tranh chấp nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả năng áp dụng trên thực tế.

           Thứ hai, hiện nay vẫn chưa có quy trình cụ thể và rõ ràng để định giá NFT.

           Giá trị của NFT chủ yếu phụ thuộc vào nhu cầu và nhận thức của thị trường, khiến nhiều NFT có thể đạt giá trị rất cao trong một thời điểm nhưng nhanh chóng mất giá sau đó. Việc “thổi phồng” giá trị NFT tiềm ẩn nhiều rủi ro cho nhà đầu tư và dễ hình thành các trào lưu đầu cơ. Bên cạnh đó, bất kỳ ai cũng có thể tạo NFT, làm gia tăng số lượng tài sản số nhưng đồng thời xuất hiện nhiều sản phẩm kém giá trị hoặc vô giá trị. Theo đánh giá của các chuyên gia từ Đại học London, chỉ khoảng 1% trong số 4,7 triệu tác phẩm NFT có giá trị trên 1.500 USD, số còn lại có giá trị rất thấp hoặc gần như vô giá trị. Điều này làm gia tăng nguy cơ lừa đảo và xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

3. Những rủi ro pháp lý phổ biến khi đầu tư NFT

3.1. Bị hack ví điện tử, mất NFT

          Không ít nhà đầu tư đã mất toàn bộ tài sản chỉ sau một lần bấm vào đường link giả mạo hoặc ký xác nhận giao dịch độc hại. Vấn đề nằm ở chỗ: blockchain gần như không thể hoàn tác giao dịch. Khi NFT đã bị chuyển sang ví khác, khả năng lấy lại tài sản gần như cực kỳ thấp.Một số nền tảng như OpenSea có cơ chế khóa giao dịch đối với NFT bị đánh cắp, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc tài sản sẽ được hoàn trả cho chủ sở hữu ban đầu.

3.2. Rug Pull – dự án “ôm tiền bỏ chạy”

Rug Pull là hình thức dự án NFT kêu gọi đầu tư, bán NFT cho cộng đồng rồi đột ngột biến mất sau khi thu tiền.

Nhà đầu tư có thể mất hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng nhưng không xác định được:

- Chủ thể thật sự đứng sau dự án,

- Quốc gia quản lý,

- Cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Do blockchain có tính xuyên biên giới, nhiều vụ việc gần như không thể truy cứu hiệu quả bằng các cơ chế pháp lý truyền thống.

          Một vụ việc thực tiễn, tháng 12/2024, Nike thông báo đóng cửa mảng NFT của mình là RTFKT (thương vụ mua lại năm 2021), dù trước đó đã huy động hàng chục triệu USD từ cộng đồng thông qua các bộ sưu tập như CloneX và Nike Cryptokicks (giá từ 4.000 - 9.500 USD/NFT). Hậu quả là giá NFT lao dốc không phục hồi. Cộng đồng đầu tư cáo buộc Nike thực hiện một "brazen rug pull". Tháng 4/2025, một nhà đầu tư người Australia đã đệ đơn kiện tập thể Nike lên tòa án liên bang New York, cáo buộc Nike vi phạm luật bảo vệ người tiêu dùng của 4 bang (New York, California, Florida, Oregon). Vụ kiện đòi bồi thường thiệt hại tối thiểu 5 triệu USD.

Mặc dù vụ kiện Nike cho thấy có thể truy cứu các tập đoàn lớn, nhưng với các dự án ẩn danh (anonymous teams), việc xác định chủ thể, quốc gia quản lý và cơ quan tài phán có thẩm quyền gần như là bất khả thi. Đây chính là điểm yếu cốt tử khi đầu tư vào NFT từ các đội nhóm không rõ danh tính.

3.3. NFT và quyền tác giả

           Đây là tranh chấp đặc biệt phổ biến nhưng nhiều người lại hiểu sai. Rất nhiều người cho rằng mua NFT đồng nghĩa với việc sở hữu tác phẩm gốc hoặc có toàn quyền khai thác thương mại tác phẩm đó. Nhưng trên thực tế, việc sở hữu NFT không mặc nhiên đồng nghĩa với sở hữu quyền tác giả hay quyền sở hữu trí tuệ đối với nội dung gắn với NFT.

           Ví dụ: Một người có thể mua NFT của bức tranh; nhưng quyền sao chép, thương mại hóa hoặc khai thác hình ảnh vẫn thuộc về tác giả ban đầu nếu không có thỏa thuận chuyển giao. Thực tế đã xuất hiện rất nhiều trường hợp: tự ý biến tranh của người khác thành NFT, sử dụng tác phẩm không xin phép, tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ xuyên biên giới.

            Hiện nay, nhiều tác phẩm được mã hóa không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền. Trong rất nhiều trường hợp, người dùng đã tự ý tạo ra NFT từ các tác phẩm mà không có sự cho phép của tác giả hay chủ sở hữu, hành vi này về bản chất cũng giống như đăng tải phim lên các website phim lậu, chép lại các bức tranh của người khác rồi đem bán, in sách lậu và bản, livestream lậu các trận bóng đá, các bài hát mà chưa được cho phép. Như vậy, việc NFT hóa một tác phẩm của người khác, kể cả tác phẩm vật lý và tác phẩm số hóa để sử dụng cho mua bán là các hành vi bất hợp pháp.

             Ngoài ra, nhiều người còn tạo ra NFT dựa trên các bản ghi âm, ghi hình tiêu biểu, là các NFT dưới dạng video/GIF, trong đó có chứa hình ảnh âm nhạc của người khác mà không thuộc trường hợp được sử dụng hợp lý. Có thể kể đến việc bán các hình ảnh của người nổi tiếng dưới dạng NFT như một trào lưu mà các đối tượng xấu dùng để trục lợi đang làm hiện nay, không cần là chủ sở hữu của bức ảnh, cũng không cần biết chủ sở hữu có đồng ý hay không những hình ảnh này vẫn được bản tràn lan, trục lợi hàng triệu USD một cách dễ dảng Chỉ cần là những người được công chúng biết đến, hình ảnh của họ rất dễ bị rao bán dưới dạng NFT, càng nổi tiếng thì giá càng cao. Như trường hợp ảnh của ông Đỗ Anh Dũng - Chủ tịch Tân Hoàng Minh được rao bán ngày 6/4/2022 trên sàn giao dịch OpenSea bởi tài khoản Nguyengocthienb với giá 13 Ethereum (tương đương 43.432 USD) và còn rất nhiều hình ảnh khác của bà Nguyễn Phương Hằng, ông Trịnh Văn Quyết, nghệ sĩ Hoài Linh… cũng được mã hóa và rao bán trên nền tảng này.

4. Nếu mất NFT hoặc bị lừa đảo, có thể kiện được không?

Nếu mất NFT hoặc bị lừa đảo, liệu có thể khởi kiện hay không? Câu trả lời là có thể, nhưng việc bảo vệ quyền lợi trên thực tế vẫn còn nhiều khó khăn.

          Với quy định mới tại Điều 46 và Điều 47 về tài sản số, pháp luật Việt Nam đã bước đầu ghi nhận tài sản số là một loại tài sản được tạo lập, lưu trữ và chuyển giao bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. NFT, với bản chất được xác thực bằng công nghệ blockchain, có thể được xem là một dạng tài sản số hoặc tài sản mã hóa. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các tranh chấp liên quan đến NFT có khả năng được xem xét và giải quyết theo pháp luật dân sự.

Trong một số trường hợp, cơ quan chức năng vẫn có thể xử lý nếu hành vi có dấu hiệu như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sử dụng công nghệ cao để chiếm đoạt tài sản, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc gian dối trong giao dịch dân sự. Tuy nhiên, dù đã có bước đầu công nhận tài sản số, pháp luật hiện nay vẫn chưa có quy định cụ thể và đầy đủ về NFT. Vì vậy, nhiều vấn đề pháp lý vẫn còn gây tranh cãi, đặc biệt là:

- Xác định chủ sở hữu hợp pháp của NFT;

- Cơ chế chứng minh quyền sở hữu đối với ví điện tử và dữ liệu blockchain;

- Định giá thiệt hại khi NFT bị đánh cắp hoặc bị chiếm đoạt;

- Áp dụng cơ chế bồi thường và bảo vệ quyền dân sự;

- Cơ chế và thẩm quyền xử lý tranh chấp.tai

           Ngoài ra, tính chất xuyên biên giới và phi tập trung của blockchain cũng khiến việc truy vết, thu hồi tài sản và xác định chủ thể vi phạm trở nên phức tạp hơn nhiều so với các loại tài sản truyền thống.

5. Hoàn thiện các quy định của Pháp luật Việt Nam về NFT

          Việc pháp luật Việt Nam bước đầu ghi nhận “tài sản số” là nền tảng quan trọng để NFT dần được thừa nhận về mặt pháp lý. Việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng là cần thiết nhằm bảo vệ nhà đầu tư và tạo cơ sở giải quyết tranh chấp. Ngoài ra, hành lang pháp lý cho NFT còn giúp Nhà nước quản lý thuế, hạn chế rửa tiền và kiểm soát các giao dịch tài sản số xuyên biên giới trong nền kinh tế số đang phát triển mạnh.

          Tuy nhiên, nếu quản lý quá chặt, có thể làm mất đi tính phi tập trung của blockchain và kìm hãm đổi mới công nghệ. NFT và blockchain vốn mang tính toàn cầu, giao dịch diễn ra xuyên biên giới nên rất khó kiểm soát bằng các cơ chế quản lý truyền thống.

.

Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng một hành lang pháp lý phù hợp thay vì cấm đoán tuyệt đối. Trước hết, cần tiếp tục làm rõ địa vị pháp lý của NFT, xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp và bổ sung các quy định phòng chống lừa đảo, minh bạch thông tin đối với các dự án tài sản số.

KẾT LUẬN

         NFT không còn là “trò chơi công nghệ” của số ít mà đang trở thành một phần của nền kinh tế số toàn cầu. Tuy nhiên, khi pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, nhà đầu tư NFT vẫn đang bước đi trong một “vùng xám” đầy rủi ro. Tiền mất là thật, nhưng quyền được pháp luật bảo vệ đôi khi vẫn còn bỏ ngỏ. Và đó có lẽ là bài toán lớn mà pháp luật Việt Nam sẽ sớm phải đối mặt trong kỷ nguyên tài sản số.

CÔNG TY LUẬT TNHH MAJOR CONSULTANTS 

Hotline: 0911.688.554

Email: congtyluatmajor@gmail.com

Địa chỉ: Phòng 2703A, Tòa Rox Tower, 136 Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Website: https://majorconsultants.vn