NGHỊ QUYẾT 68-NQ/TW: PHÂN ĐỊNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, HÀNH CHÍNH, DÂN SỰ TRONG XỬ LÝ VI PHẠM CỦA DOANH NGHIỆP

NGHỊ QUYẾT 68-NQ/TW: PHÂN ĐỊNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, HÀNH CHÍNH, DÂN SỰ TRONG XỬ LÝ VI PHẠM CỦA DOANH NGHIỆP

Ngày 04-11-2026 Lượt xem 77

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp và doanh nhân có thể phát sinh những sai phạm liên quan đến quan hệ dân sự, kinh tế, hành chính hoặc hình sự. Tuy nhiên, việc xử lý các sai phạm cần căn cứ vào bản chất, tính chất và mức độ vi phạm, tránh hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự hoặc áp dụng trách nhiệm pháp lý không đúng đối tượng.

Nhằm tạo môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khu vực kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự; đồng thời phân định trách nhiệm giữa pháp nhân và cá nhân trong xử lý vi phạm.

Vậy nguyên tắc này được thể hiện như thế nào và có ý nghĩa gì đối với doanh nghiệp, doanh nhân?

1. Ưu tiên xử lý vi phạm bằng biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính trước khi xem xét trách nhiệm hình sự

Tại Mục 2.3, Nghị quyết 68-NQ/TW yêu cầu sửa đổi các quy định của pháp luật hình sự, dân sự, tố tụng hình sự và tố tụng dân sự theo hướng ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính khi xử lý sai phạm, vụ việc về dân sự, kinh tế. Đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại.

Theo đó, không phải mọi vi phạm trong quá trình thực hiện hợp đồng hoặc hoạt động kinh doanh đều mặc nhiên bị xử lý hình sự. Việc xác định trách nhiệm cần căn cứ vào bản chất quan hệ pháp luật, hành vi thực tế, lỗi của chủ thể và các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định.

Ví dụ, Công ty A ký hợp đồng mua hàng hóa của Công ty B với giá trị 2 tỷ đồng nhưng do kinh doanh thua lỗ nên không thể thanh toán đúng hạn. Nếu việc chậm thanh toán xuất phát từ khó khăn tài chính thực tế, không có hành vi gian dối hoặc thủ đoạn chiếm đoạt tài sản thì về nguyên tắc, đây là tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng, cần được giải quyết bằng các cơ chế dân sự, kinh doanh, thương mại. Ngược lại, nếu Công ty A ngay từ đầu đã sử dụng thông tin gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của Công ty B thì hành vi có thể có dấu hiệu của tội phạm và cần được xem xét theo pháp luật hình sự.

Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự. Yêu cầu này nhằm hạn chế việc suy diễn bất lợi cho doanh nghiệp, doanh nhân khi chưa có đủ căn cứ xác định hành vi phạm tội.

Trường hợp hành vi đã đến mức xử lý hình sự, việc ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế vẫn được đặt ra. Doanh nghiệp, doanh nhân cần được tạo điều kiện thực hiện nghĩa vụ hoàn trả tài sản, bồi thường thiệt hại và khắc phục hậu quả. Việc tự nguyện sửa chữa, bồi thường hoặc khắc phục hậu quả cũng là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung). Tuy nhiên, việc khắc phục hậu quả không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự nếu hành vi đã cấu thành tội phạm.

Bên cạnh đó, Nghị quyết nhấn mạnh việc bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội trong quá trình điều tra, xét xử và yêu cầu sớm kết luận những vụ việc thiếu chứng cứ hoặc có chứng cứ không rõ ràng, tránh kéo dài quá trình xử lý làm ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nguyên tắc này cũng được ghi nhận tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Một yêu cầu quan trọng khác là không hồi tố các quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp. Theo Điều 7 Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định về tội phạm mới, hình phạt nặng hơn hoặc quy định khác không có lợi cho người phạm tội không được áp dụng đối với hành vi đã thực hiện trước khi quy định đó có hiệu lực.

2. Bảo đảm việc kê biên, phong tỏa tài sản đúng thẩm quyền và tương ứng với thiệt hại

Nghị quyết 68-NQ/TW yêu cầu việc niêm phong, kê biên, tạm giữ, phong tỏa tài sản liên quan đến vụ việc, vụ án phải đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và phạm vi, không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Đặc biệt, giá trị tài sản bị áp dụng các biện pháp này phải tương ứng với hậu quả thiệt hại dự kiến trong vụ án.

Định hướng này nhằm hạn chế tình trạng áp dụng biện pháp tố tụng quá rộng, gây ảnh hưởng không cần thiết đến quyền sở hữu tài sản và khả năng duy trì hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Thực tế, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định giới hạn đối với một số biện pháp liên quan đến tài sản. Chẳng hạn, khoản 3 Điều 128 quy định chỉ kê biên phần tài sản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu hoặc phải bồi thường thiệt hại. Tương tự, khoản 3 Điều 129 quy định chỉ phong tỏa số tiền trong tài khoản tương ứng với nghĩa vụ tài chính có thể phát sinh theo quy định.

Ví dụ, một doanh nghiệp bị điều tra về hành vi gây thiệt hại dự kiến 5 tỷ đồng nhưng có số dư tài khoản ngân hàng 30 tỷ đồng. Việc doanh nghiệp đang bị điều tra không đồng nghĩa với việc cơ quan có thẩm quyền được mặc nhiên phong tỏa toàn bộ số tiền 30 tỷ đồng. Phạm vi phong tỏa phải căn cứ vào điều kiện, căn cứ pháp lý và giới hạn tương ứng với nghĩa vụ tài chính có thể phát sinh từ vụ án.

Như vậy, việc áp dụng biện pháp tố tụng đối với tài sản không chỉ nhằm bảo đảm quá trình điều tra, xử lý vụ án mà còn phải tôn trọng quyền sở hữu hợp pháp và hạn chế tối đa những ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động của doanh nghiệp.

3. Phân định tài sản của doanh nghiệp với tài sản của cá nhân người quản lý

Một nội dung đáng chú ý khác tại Nghị quyết 68-NQ/TW là yêu cầu phân biệt rõ tài sản hình thành hợp pháp với tài sản có được từ hành vi vi phạm pháp luật và các tài sản khác liên quan đến vụ án. Đồng thời, phải phân định tài sản, quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp với tài sản, quyền và nghĩa vụ của cá nhân người quản lý doanh nghiệp.

Theo đó, việc một cá nhân là người đại diện theo pháp luật, giám đốc hoặc người quản lý doanh nghiệp bị điều tra, truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc toàn bộ tài sản của doanh nghiệp đều có liên quan đến hành vi vi phạm. Ngược lại, tài sản riêng của cá nhân cũng không mặc nhiên được xác định là tài sản của doanh nghiệp hoặc phải sử dụng để thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp.

Ví dụ, giám đốc Công ty A bị khởi tố về hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện một dự án đầu tư. Công ty A vẫn có nhà xưởng, máy móc và các tài sản được hình thành từ nguồn vốn hợp pháp để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong trường hợp này, việc giám đốc bị khởi tố không đồng nghĩa với việc toàn bộ tài sản của công ty đều phải bị kê biên hoặc tịch thu. Cơ quan có thẩm quyền cần xác minh nguồn gốc, quyền sở hữu và mối liên hệ của từng tài sản với hành vi đang được điều tra để quyết định biện pháp xử lý phù hợp.

Việc phân định này có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp, tránh áp dụng trách nhiệm của cá nhân cho pháp nhân hoặc ngược lại, đồng thời bảo đảm quyền lợi của những tổ chức, cá nhân không liên quan đến vụ án.

4. Hạn chế ảnh hưởng của hoạt động điều tra đến hoạt động sản xuất, kinh doanh

Nghị quyết 68-NQ/TW còn đặt ra yêu cầu cho phép sử dụng hợp lý các biện pháp cần thiết để bảo đảm giá trị tài sản liên quan đến vụ án, đồng thời giảm thiểu tác động của hoạt động điều tra đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Việc áp dụng phải có ý kiến thống nhất của các cơ quan tố tụng và không được ảnh hưởng đến hoạt động điều tra.

Đây là định hướng có ý nghĩa thực tiễn bởi việc niêm phong, kê biên hoặc phong tỏa tài sản trên diện rộng có thể khiến doanh nghiệp không còn đủ nguồn lực để duy trì hoạt động, thanh toán cho đối tác, trả lương người lao động hoặc thực hiện các hợp đồng đã ký kết.

Ví dụ, một doanh nghiệp bị điều tra về sai phạm trong quá trình thực hiện dự án, trong đó một số máy móc, thiết bị có liên quan đến vụ án nhưng đồng thời là phương tiện thiết yếu phục vụ sản xuất. Thay vì áp dụng biện pháp khiến toàn bộ dây chuyền phải ngừng hoạt động, các cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét biện pháp bảo đảm tài sản phù hợp, nếu đáp ứng điều kiện, được thống nhất theo quy định và không ảnh hưởng đến hoạt động điều tra.

Điều này không có nghĩa doanh nghiệp được tự ý sử dụng, chuyển nhượng hoặc định đoạt tài sản đang bị áp dụng biện pháp tố tụng. Mọi việc thay đổi hoặc điều chỉnh biện pháp đều phải tuân thủ quy định pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

5. Ý nghĩa của quy định đối với doanh nghiệp, doanh nhân

Có thể thấy, việc phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự và trách nhiệm giữa pháp nhân với cá nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW là định hướng quan trọng nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý cho khu vực kinh tế tư nhân.

Trước hết, quy định này góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, doanh nhân, hạn chế tình trạng hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế hoặc áp dụng biện pháp tố tụng vượt quá phạm vi cần thiết. Đồng thời, việc ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế và xem xét các biện pháp bảo đảm tài sản hợp lý giúp doanh nghiệp có điều kiện duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, hạn chế thiệt hại đối với người lao động và các đối tác.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống kiểm soát tuân thủ, quản lý chặt chẽ hồ sơ giao dịch, chứng từ kế toán và tài liệu chứng minh nguồn gốc tài sản; đồng thời phân định rõ tài sản của doanh nghiệp với tài sản cá nhân của người quản lý. Khi phát sinh vụ việc, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền, cung cấp tài liệu chứng minh và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp.

Như vậy, Nghị quyết 68-NQ/TW không đặt mục tiêu miễn trừ trách nhiệm cho doanh nghiệp, doanh nhân mà hướng đến việc xử lý vi phạm đúng bản chất, đúng chủ thể và tương xứng với tính chất, mức độ hành vi. Đây là cơ sở định hướng cho quá trình sửa đổi, hoàn thiện pháp luật, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật đồng thời tạo môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, ổn định và thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển.

CÔNG TY LUẬT TNHH MAJOR CONSULTANTS 

Hotline: 0911.688.554

Email: congtyluatmajor@gmail.com

Địa chỉ: Phòng 2703A, Tòa Rox Tower, 136 Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Website: https://majorconsultants.vn

Tin liên quan
ÁN LỆ SỐ 87/2026/AL: THỨ TỰ ƯU TIÊN THANH TOÁN KHI XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM

19/11/2026

Tri thức pháp lý

Khi xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, bên nhận bảo đảm thường được ưu tiên thanh toán từ số tiền thu được. Tuy nhiên, trong trường hợp tài sản phát sinh các khoản chi phí sửa chữa, bảo quản, trông giữ hoặc các nghĩa vụ tài chính khác chưa được thanh toán, việc xác định thứ tự ưu tiên giữa các chủ thể có quyền lợi liên quan có thể phát sinh tranh chấp. Án lệ số 87/2026/AL về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm đã làm rõ vấn đề này, đặc biệt đối với các khoản tiền lương của người lao động, tiền thuế và chi phí trông giữ tài sản phát sinh trong quá trình sửa chữa, nâng cấp tài sản bảo đảm.

Xem thêm
ÁN LỆ SỐ 90/2026/AL VỀ THẨM QUYỀN HỦY GIẤY CHỨNG NHẬN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN

03/11/2026

Tri thức pháp lý

Án lệ số 90/2026/AL được Hội đồng Thẩm phán TANDTC thông qua ngày 21/5/2026 và công bố theo Quyết định số 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Án lệ được xây dựng trên cơ sở Quyết định giám đốc thẩm số 10/2024/HC-GĐT ngày 16/4/2024 về vụ án hành chính khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai giữa người khởi kiện là ông Trần Ngọc T với người bị kiện là Ủy ban nhân dân huyện G, tỉnh Q và Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh Q. Nội dung án lệ tập trung làm rõ thẩm quyền của Tòa án trong việc xem xét và tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ GCNQSDĐ đã cấp cho người thứ ba, kể cả trường hợp người được cấp giấy chứng nhận ban đầu đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất và người nhận chuyển nhượng đã được chỉnh lý thông tin trên giấy chứng nhận.

Xem thêm
ÁN LỆ SỐ 84/2026/AL VỀ CHẤM DỨT VIỆC NUÔI CON NUÔI LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN KHI NGƯỜI NHẬN CON NUÔI LÀ NGƯỜI ĐỘC THÂN CHẾT

30/10/2026

Tri thức pháp lý

Án lệ số 84/2026/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 21/5/2026 và được công bố theo Quyết định số 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Án lệ được xây dựng trên cơ sở Quyết định giám đốc thẩm số 06/2024/DS-GĐT ngày 22/4/2024 của Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh về việc dân sự “Yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi”. Nội dung án lệ tập trung giải quyết vấn đề pháp lý liên quan đến việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi trong trường hợp người nhận con nuôi là người độc thân đã chết, trong khi người con nuôi vẫn chưa thành niên và cha mẹ đẻ có nguyện vọng đón con về trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục.

Xem thêm
NGHỊ ĐỊNH 339/2026/NĐ-CP: NHỮNG QUY ĐỊNH ĐÁNG CHÚ Ý VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM TRONG KINH DOANH BẤT ĐỘNG SẢN

24/09/2026

Tri thức pháp lý

Nghị định 339/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/8/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Đáng chú ý, Chương V tăng cường xử phạt đối với vi phạm về điều kiện kinh doanh, đồng thời mở rộng trách nhiệm về công khai thông tin, thu – sử dụng tiền khách hàng, hợp đồng, sàn giao dịch, môi giới và phòng, chống rửa tiền.

Xem thêm
CÁC QUY ĐỊNH NỔI BẬT CỦA NGHỊ QUYẾT SỐ 37/2026/QH16 CỦA QUỐC HỘI VỀ CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH ĐẶC THÙ ĐỂ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN KINH TẾ NHÀ NƯỚC, KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ ỨNG DỤNG KHOA HỌC, CÔNG NGH

08/09/2026

Tri thức pháp lý

Nghị quyết số 37/2026/QH16 thiết lập cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điểm nổi bật của Nghị quyết là kết hợp giữa xử lý nghiêm hành vi tham nhũng và chính sách khoan hồng đối với vi phạm không vụ lợi, có khắc phục hậu quả.

Xem thêm
QUY ĐỊNH CỦA NGHỊ QUYẾT QUỐC HỘI VỀ GIẢM THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN, THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI CÁ NHÂN VÀ DOANH NGHIỆP THÔNG QUA NGÀY 24/8/2026

03/09/2026

Tri thức pháp lý

Chiều ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp, với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối: 480/481 đại biểu tham gia biểu quyết đồng ý (đạt 96% tổng số đại biểu Quốc hội). Đây là chính sách tiếp nối chuỗi các giải pháp hỗ trợ mà Quốc hội và Chính phủ đã ban hành từ đầu năm 2026 đối với các đối tượng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, nhóm chủ thể được đánh giá là có sức chống chịu hạn chế và chịu tác động tương đối lớn từ khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hiện nay.

Xem thêm
Luôn sẵn sàng tư vấn, hỗ trợ, giải đáp 24/7
liên hệ trực tiếp với chúng tôi
Liên hệ wiget Chat Zalo Messenger Chat