ÁN LỆ SỐ 90/2026/AL VỀ THẨM QUYỀN HỦY GIẤY CHỨNG NHẬN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN

ÁN LỆ SỐ 90/2026/AL VỀ THẨM QUYỀN HỦY GIẤY CHỨNG NHẬN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN

Ngày 03-11-2026 Lượt xem 83

Án lệ số 90/2026/AL được Hội đồng Thẩm phán TANDTC thông qua ngày 21/5/2026 và công bố theo Quyết định số 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Án lệ được xây dựng trên cơ sở Quyết định giám đốc thẩm số 10/2024/HC-GĐT ngày 16/4/2024 về vụ án hành chính khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai giữa người khởi kiện là ông Trần Ngọc T với người bị kiện là Ủy ban nhân dân huyện G, tỉnh Q và Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh Q.

Nội dung án lệ tập trung làm rõ thẩm quyền của Tòa án trong việc xem xét và tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ GCNQSDĐ đã cấp cho người thứ ba, kể cả trường hợp người được cấp giấy chứng nhận ban đầu đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất và người nhận chuyển nhượng đã được chỉnh lý thông tin trên giấy chứng nhận.

1. Nội dung vụ việc

Ngày 06/7/1999, ông Trần Ngọc T được Ủy ban nhân dân huyện G cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích 609 m² thuộc thửa đất số 106/1, tờ bản đồ số 38. Cùng ngày, ông Nguyễn Văn T2 cũng được cấp giấy chứng nhận đối với diện tích 50 m² thuộc thửa đất số 106/2 cùng tờ bản đồ. Như vậy, quyền sử dụng đối với các phần diện tích đất này đã được Nhà nước công nhận cho ông T và ông T2 từ trước.

Tuy nhiên, ngày 26/11/2009, UBND huyện G lại ban hành Quyết định số 2671/QĐ-UBND và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AK 842771 cho hộ ông Trần Văn D và bà Trần Thị T4 đối với diện tích 542 m², trong đó có 153 m² đất bị chồng lấn lên phần đất đã được cấp giấy chứng nhận cho ông T và ông T2. Sai sót xuất phát từ việc cơ quan có thẩm quyền không kiểm tra, xác minh đầy đủ tình trạng pháp lý của thửa đất trước khi cấp giấy chứng nhận; hồ sơ địa chính còn có nhầm lẫn về số thửa đất.

Ngày 29/3/2017, ông D và bà T4 ký hợp đồng chuyển nhượng toàn bộ diện tích đất nêu trên cho ông Trần Văn T5 và bà Trần Thị T6. Sau đó, Văn phòng đăng ký đất đai thực hiện chỉnh lý thông tin chuyển nhượng trên giấy chứng nhận, ghi nhận ông T5 và bà T6 là người nhận chuyển nhượng.

Cho rằng việc cấp giấy chứng nhận cho hộ ông D và bà T4 đã xâm phạm quyền sử dụng đất được Nhà nước công nhận trước đó, ông T khởi kiện vụ án hành chính, yêu cầu hủy các quyết định hành chính và giấy chứng nhận có liên quan. Ông T2 cũng có yêu cầu độc lập với nội dung tương tự.

Trong quá trình giải quyết vụ án, Ủy ban nhân dân huyện G thừa nhận việc cấp giấy chứng nhận cho hộ ông D và bà T4 có sai sót, dẫn đến chồng lấn diện tích đất của ông T và ông T2. Tuy nhiên, cơ quan này cho rằng theo điểm d khoản 2 Điều 106 Luật Đất đai năm 2013, trường hợp giấy chứng nhận đã cấp không đúng nhưng người được cấp đã thực hiện chuyển quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật thì Nhà nước không thực hiện thu hồi giấy chứng nhận đã cấp.

Tại Bản án hành chính sơ thẩm số 09/2021/HC-ST ngày 08/9/2021, Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện, tuyên hủy một phần quyết định cấp giấy chứng nhận và một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AK 842771 đối với diện tích 153 m² bị cấp chồng lấn.

Tuy nhiên, tại Bản án hành chính phúc thẩm số 19/2022/HC-PT ngày 21/02/2022, Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng lại chấp nhận kháng cáo của ông T5, bà T6, sửa bản án sơ thẩm và không chấp nhận yêu cầu khởi kiện. Tòa án cấp phúc thẩm cho rằng do quyền sử dụng đất đã được chuyển nhượng cho người thứ ba nên thuộc trường hợp Nhà nước không thực hiện thu hồi giấy chứng nhận theo quy định của pháp luật đất đai.

Sau đó, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 67/2023/KN-HC ngày 18/9/2023, đề nghị hủy bản án phúc thẩm và giữ nguyên bản án sơ thẩm. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã chấp nhận kháng nghị này.

2. Vấn đề pháp lý và nhận định của Tòa án

Vấn đề pháp lý trọng tâm được đặt ra là: Trường hợp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp trái pháp luật nhưng người được cấp đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho người thứ ba, Tòa án có còn thẩm quyền xem xét và tuyên hủy giấy chứng nhận đó khi giải quyết vụ án hành chính hay không?

Để giải quyết vấn đề này, cần xác định bản chất pháp lý của Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và phân biệt thẩm quyền thu hồi giấy chứng nhận của cơ quan hành chính với thẩm quyền hủy quyết định hành chính của Tòa án.

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do cơ quan có thẩm quyền cấp là văn bản xác nhận quyền sử dụng đất hợp pháp của người sử dụng đất đối với thửa đất nhất định. Vì vậy, trong phạm vi giải quyết vụ án hành chính, giấy chứng nhận được xác định là quyết định hành chính và có thể trở thành đối tượng bị khởi kiện khi có căn cứ cho rằng việc cấp giấy chứng nhận trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Mặt khác, khoản 2 Điều 193 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định Hội đồng xét xử có quyền tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ quyết định hành chính trái pháp luật. Quy định này xác lập thẩm quyền của Tòa án trong việc kiểm tra, đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính bị khởi kiện và đưa ra phán quyết tương ứng khi có vi phạm pháp luật.

Trong vụ việc được lựa chọn làm án lệ, Tòa án cấp phúc thẩm đã xác định việc cấp giấy chứng nhận cho hộ ông D và bà T4 có sự chồng lấn lên diện tích đất đã được cấp giấy chứng nhận cho ông T và ông T2. Tuy nhiên, Tòa án lại không chấp nhận yêu cầu khởi kiện vì cho rằng giấy chứng nhận đã được chuyển nhượng cho người thứ ba nên Nhà nước không thực hiện thu hồi theo điểm d khoản 2 Điều 106 Luật Đất đai năm 2013 và khoản 5 Điều 87 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xác định cách nhận định này là không đúng pháp luật. Bởi lẽ, cần phân biệt rõ thẩm quyền thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của cơ quan hành chính nhà nước với thẩm quyền hủy quyết định hành chính của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án hành chính.

Quy định tại điểm d khoản 2 Điều 106 Luật Đất đai năm 2013 và khoản 5 Điều 87 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP điều chỉnh việc xử lý giấy chứng nhận đã cấp không đúng trong hoạt động quản lý đất đai của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Quy định này không thể được hiểu theo hướng loại trừ hoặc hạn chế thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với yêu cầu khởi kiện quyết định hành chính.

Nói cách khác, việc cơ quan hành chính không thực hiện thu hồi giấy chứng nhận trong trường hợp người được cấp đã chuyển quyền sử dụng đất không đồng nghĩa với việc giấy chứng nhận đó mặc nhiên hợp pháp, cũng không làm mất đi quyền xem xét tính hợp pháp của Tòa án. Hai cơ chế pháp lý này có bản chất và phạm vi điều chỉnh khác nhau: một bên là hoạt động quản lý hành chính nhà nước về đất đai, bên còn lại là hoạt động xét xử nhằm kiểm soát tính hợp pháp của quyết định hành chính và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Nếu chấp nhận cách giải thích của Tòa án cấp phúc thẩm, hậu quả có thể dẫn đến tình trạng cùng một diện tích đất đồng thời được ghi nhận quyền sử dụng cho nhiều chủ thể khác nhau. Trong vụ việc này, diện tích 153 m² đã được cấp giấy chứng nhận cho ông T, ông T2 từ năm 1999, nhưng sau đó lại được ghi nhận trong giấy chứng nhận cấp cho hộ ông D, bà T4 và tiếp tục chuyển nhượng cho ông T5, bà T6. Điều này gây mâu thuẫn trong việc xác định chủ thể có quyền sử dụng đất hợp pháp, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của những người đã được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất trước đó.

Đáng chú ý, việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho người thứ ba không thể trở thành căn cứ hợp pháp hóa một giấy chứng nhận vốn đã được cấp sai ngay từ đầu. Vì vậy, khi giải quyết vụ án, Tòa án phải xem xét toàn diện tính hợp pháp của quyết định hành chính bị khởi kiện, xác định rõ nguồn gốc, quá trình sử dụng đất và phạm vi diện tích bị cấp chồng lấn để đưa ra phán quyết phù hợp.

Trên cơ sở đó, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã chấp nhận kháng nghị giám đốc thẩm, hủy bản án hành chính phúc thẩm và giữ nguyên bản án hành chính sơ thẩm, theo đó giữ nguyên quyết định hủy một phần giấy chứng nhận đối với diện tích 153 m² bị cấp chồng lấn.

3. Nội dung và ý nghĩa thực tiễn của án lệ

Giá trị pháp lý cốt lõi của Án lệ số 90/2026/AL là khẳng định: Tòa án có thẩm quyền xem xét và tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trái pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, kể cả trường hợp người được cấp giấy chứng nhận đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho người thứ ba và người nhận chuyển nhượng đã được chỉnh lý thông tin trên giấy chứng nhận.

Án lệ góp phần làm rõ mối quan hệ giữa pháp luật đất đai và pháp luật tố tụng hành chính, tránh cách hiểu cho rằng quy định về việc cơ quan hành chính không thu hồi giấy chứng nhận đã chuyển nhượng đồng nghĩa với việc Tòa án không còn thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của giấy chứng nhận đó. Khi có yêu cầu khởi kiện hợp lệ và căn cứ xác định giấy chứng nhận được cấp trái pháp luật, Tòa án vẫn phải xem xét, giải quyết theo quy định của Luật Tố tụng hành chính.

Về thực tiễn xét xử, án lệ là cơ sở tham khảo quan trọng đối với các vụ án hành chính liên quan đến việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sai đối tượng, sai diện tích hoặc chồng lấn với quyền sử dụng đất đã được Nhà nước công nhận cho chủ thể khác. Khi giải quyết những vụ việc tương tự, Tòa án cần xác minh nguồn gốc, quá trình quản lý và sử dụng đất; kiểm tra hồ sơ địa chính, tài liệu kê khai đăng ký đất đai; đánh giá trình tự, thủ tục cấp giấy chứng nhận và xác định chính xác phạm vi diện tích bị cấp chồng lấn. Trên cơ sở đó, Tòa án xem xét tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ quyết định hành chính, giấy chứng nhận trái pháp luật phù hợp với phạm vi vi phạm.

Đối với người nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, án lệ cũng cho thấy việc bên chuyển nhượng đã được cấp giấy chứng nhận và hợp đồng chuyển nhượng đã được công chứng, chứng thực không đồng nghĩa với việc giao dịch hoàn toàn không có rủi ro pháp lý. Các bên cần kiểm tra kỹ nguồn gốc, tình trạng pháp lý của thửa đất, hồ sơ địa chính và hiện trạng sử dụng đất, đặc biệt khi có dấu hiệu chồng lấn hoặc có nhiều giấy chứng nhận cùng ghi nhận quyền sử dụng đối với một diện tích đất.

Như vậy, Án lệ số 90/2026/AL đã khẳng định rõ thẩm quyền của Tòa án trong việc kiểm soát tính hợp pháp của Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thông qua hoạt động xét xử hành chính. Việc giấy chứng nhận đã được chuyển nhượng cho người thứ ba không làm mất đi thẩm quyền này. Án lệ góp phần bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật, khắc phục những cách hiểu chưa chính xác về thẩm quyền thu hồi giấy chứng nhận của cơ quan hành chính và thẩm quyền hủy quyết định hành chính của Tòa án, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

CÔNG TY LUẬT TNHH MAJOR CONSULTANTS 

Hotline: 0911.688.554

Email: congtyluatmajor@gmail.com

Địa chỉ: Phòng 2703A, Tòa Rox Tower, 136 Hồ Tùng Mậu, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Website: https://majorconsultants.vn

Tin liên quan
ÁN LỆ SỐ 87/2026/AL: THỨ TỰ ƯU TIÊN THANH TOÁN KHI XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM

19/11/2026

Tri thức pháp lý

Khi xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, bên nhận bảo đảm thường được ưu tiên thanh toán từ số tiền thu được. Tuy nhiên, trong trường hợp tài sản phát sinh các khoản chi phí sửa chữa, bảo quản, trông giữ hoặc các nghĩa vụ tài chính khác chưa được thanh toán, việc xác định thứ tự ưu tiên giữa các chủ thể có quyền lợi liên quan có thể phát sinh tranh chấp. Án lệ số 87/2026/AL về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm đã làm rõ vấn đề này, đặc biệt đối với các khoản tiền lương của người lao động, tiền thuế và chi phí trông giữ tài sản phát sinh trong quá trình sửa chữa, nâng cấp tài sản bảo đảm.

Xem thêm
NGHỊ QUYẾT 68-NQ/TW: PHÂN ĐỊNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ, HÀNH CHÍNH, DÂN SỰ TRONG XỬ LÝ VI PHẠM CỦA DOANH NGHIỆP

04/11/2026

Tri thức pháp lý

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp và doanh nhân có thể phát sinh những sai phạm liên quan đến quan hệ dân sự, kinh tế, hành chính hoặc hình sự. Tuy nhiên, việc xử lý các sai phạm cần căn cứ vào bản chất, tính chất và mức độ vi phạm, tránh hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự hoặc áp dụng trách nhiệm pháp lý không đúng đối tượng. Nhằm tạo môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khu vực kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự; đồng thời phân định trách nhiệm giữa pháp nhân và cá nhân trong xử lý vi phạm. Vậy nguyên tắc này được thể hiện như thế nào và có ý nghĩa gì đối với doanh nghiệp, doanh nhân?

Xem thêm
ÁN LỆ SỐ 84/2026/AL VỀ CHẤM DỨT VIỆC NUÔI CON NUÔI LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN KHI NGƯỜI NHẬN CON NUÔI LÀ NGƯỜI ĐỘC THÂN CHẾT

30/10/2026

Tri thức pháp lý

Án lệ số 84/2026/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 21/5/2026 và được công bố theo Quyết định số 162/QĐ-CA ngày 29/5/2026 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Án lệ được xây dựng trên cơ sở Quyết định giám đốc thẩm số 06/2024/DS-GĐT ngày 22/4/2024 của Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh về việc dân sự “Yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi”. Nội dung án lệ tập trung giải quyết vấn đề pháp lý liên quan đến việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi trong trường hợp người nhận con nuôi là người độc thân đã chết, trong khi người con nuôi vẫn chưa thành niên và cha mẹ đẻ có nguyện vọng đón con về trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục.

Xem thêm
NGHỊ ĐỊNH 339/2026/NĐ-CP: NHỮNG QUY ĐỊNH ĐÁNG CHÚ Ý VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM TRONG KINH DOANH BẤT ĐỘNG SẢN

24/09/2026

Tri thức pháp lý

Nghị định 339/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/8/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Đáng chú ý, Chương V tăng cường xử phạt đối với vi phạm về điều kiện kinh doanh, đồng thời mở rộng trách nhiệm về công khai thông tin, thu – sử dụng tiền khách hàng, hợp đồng, sàn giao dịch, môi giới và phòng, chống rửa tiền.

Xem thêm
CÁC QUY ĐỊNH NỔI BẬT CỦA NGHỊ QUYẾT SỐ 37/2026/QH16 CỦA QUỐC HỘI VỀ CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH ĐẶC THÙ ĐỂ XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN KINH TẾ NHÀ NƯỚC, KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ ỨNG DỤNG KHOA HỌC, CÔNG NGH

08/09/2026

Tri thức pháp lý

Nghị quyết số 37/2026/QH16 thiết lập cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điểm nổi bật của Nghị quyết là kết hợp giữa xử lý nghiêm hành vi tham nhũng và chính sách khoan hồng đối với vi phạm không vụ lợi, có khắc phục hậu quả.

Xem thêm
QUY ĐỊNH CỦA NGHỊ QUYẾT QUỐC HỘI VỀ GIẢM THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN, THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP ĐỐI VỚI CÁ NHÂN VÀ DOANH NGHIỆP THÔNG QUA NGÀY 24/8/2026

03/09/2026

Tri thức pháp lý

Chiều ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp, với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối: 480/481 đại biểu tham gia biểu quyết đồng ý (đạt 96% tổng số đại biểu Quốc hội). Đây là chính sách tiếp nối chuỗi các giải pháp hỗ trợ mà Quốc hội và Chính phủ đã ban hành từ đầu năm 2026 đối với các đối tượng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, nhóm chủ thể được đánh giá là có sức chống chịu hạn chế và chịu tác động tương đối lớn từ khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hiện nay.

Xem thêm
Luôn sẵn sàng tư vấn, hỗ trợ, giải đáp 24/7
liên hệ trực tiếp với chúng tôi
Liên hệ wiget Chat Zalo Messenger Chat